به گزارش خبرنگار گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی «شیرازه»، درخت بلوط یکی از مهمترین گونههای گیاهی رشتهکوه زاگرس و بخشی جداییناپذیر از طبیعت، فرهنگ و زندگی مردم این منطقه است؛ درختی که افزون بر نقش حیاتی در حفظ خاک، پوشش گیاهی و پایداری زیستبوم، ظرفیتهای اقتصادی متعددی نیز دارد، اما بخش زیادی از این ظرفیتها همچنان ناشناخته یا کماستفاده باقی مانده است.
رشتهکوه زاگرس در گستره وسیعی از کشور امتداد یافته و زیستگاه گونههای فراوان گیاهی و جانوری است. در این میان، بلوط بهعنوان یکی از شاخصترین گونههای پوشش گیاهی این ناحیه، نقشی اساسی در حفظ تعادل طبیعی جنگلها ایفا میکند.
این درخت علاوه بر تولید میوه و چوب، در جلوگیری از فرسایش خاک، حفاظت از منابع آب، تلطیف هوا و ایجاد چشماندازهای طبیعی مؤثر است و از منظر بومگردی، عکاسی طبیعت و گردشگری روستایی نیز ظرفیتی قابل توجه به شمار میرود.
حسین تقیزاده، کارشناس عمران ـ نقشهبرداری و فعال حوزه اقتصاد، در گفتگو «شیرازه» با اشاره به ظرفیتهای اقتصادی بلوط، اظهار کرد: بلوط طی قرنها بخشی از زندگی و معیشت مردم مناطق زاگرسنشین بوده است. در گذشته از چوب آن برای تأمین سوخت، تهیه زغال و ساخت وسایل چوبی استفاده میشد و میوه آن نیز در برخی دورهها، بهویژه هنگام خشکسالی و کمبود مواد غذایی، برای مصرف انسان و دام کاربرد داشت.
وی افزود: امروز نیز میتوان با نگاه علمیتر و برنامهریزیشدهتر به این محصول، بخشی از نیازهای اقتصادی روستاها را پاسخ داد. اگر فرآوری بلوط در نزدیکی محل برداشت انجام شود، ارزش افزوده آن به جای آنکه نصیب واسطهها شود، به مردم محلی و بهویژه خانوادههای روستایی بازمیگردد.
تجربهای از دامنه دنا
تقیزاده درباره آغاز آشنایی خود با جنگلهای بلوط گفت: اردیبهشتماه سال ۱۳۸۸، به همراه مهندس امین غلامی برای انجام عملیات نقشهبرداری و بهسازی طرح هادی دو روستای «بنزرد علیا» و «بنزرد سفلی» در منطقه پاتاوه یاسوج، به استان کهگیلویه و بویراحمد سفر کردیم. این روستاها در دامنه کوه دنا قرار داشتند و پوشش گسترده و چشمگیر درختان بلوط، توجه ما را جلب کرد.
وی ادامه داد: این سفر فرصتی شد تا از نزدیک با سبک زندگی مردم روستاهای بویراحمد آشنا شویم. بسیاری از مردم، بخشی از نیازهای خود را از منابع طبیعی منطقه تأمین میکردند. در آن زمان، برخی خانوادهها از چوب بلوط برای هیزم و زغال استفاده میکردند و گروهی نیز در فصل پاییز میوه بلوط را جمعآوری و با قیمت بسیار پایین به واسطهها میفروختند.
این فعال حوزه اقتصاد بیان کرد: آنچه بیش از همه اهمیت داشت، زحمتی بود که زنان و کودکان روستا برای جمعآوری بلوط متحمل میشدند، اما در نهایت محصول با قیمت ناچیز فروخته میشد. همین مسئله جرقهای شد تا به امکان فرآوری این محصول و ایجاد ارزش افزوده برای مردم محلی فکر کنم.
تقیزاده گفت: بخشی از بلوطهای منطقه را به شیراز منتقل کردم و در خانه، بدون تجربه قبلی، روشهای مختلف فرآوری آن را آزمایش کردم. محصولاتی مانند مربا، شور و ترشی بلوط تهیه شد و در سفر بعدی به یاسوج، نمونههایی از آنها را به روستاییان نشان دادم. استقبال مردم از این محصولات نشان داد که با آموزش و حمایت، میتوان زمینه شکلگیری کسبوکارهای کوچک محلی را فراهم کرد.
از بلوط خام تا محصول قابل عرضه
وی با اشاره به مراحل فرآوری میوه بلوط اظهار کرد: بلوط معمولاً در فصل پاییز جمعآوری میشود. پس از برداشت، پوسته خارجی و داخلی میوه جدا شده و دانهها از نظر سلامت بررسی میشوند. میوههای آسیبدیده، آفتزده یا لکهدار باید جدا شوند، زیرا کیفیت فرآورده نهایی را کاهش میدهند.
تقیزاده افزود: پس از این مرحله، بلوط سالم میتواند برای تولید محصولات گوناگون استفاده شود. یکی از روشهای سنتی، پختن قطعات خردشده بلوط در آب است که مایعی غلیظ به نام عصاره بلوط به دست میآید. این عصاره در برخی شیوههای بومی آشپزی برای طعمدهی به غذاهایی مانند سوپ و آبگوشت استفاده میشده است.
وی تأکید کرد: هرچند درباره خواص سنتی بلوط مطالب مختلفی مطرح میشود، اما هرگونه استفاده درمانی از فرآوردههای آن باید بر اساس بررسیهای علمی، تعیین دوز مناسب و تأیید مراجع تخصصی انجام شود و نباید ادعاهای سنتی جایگزین توصیههای پزشکی شود.
نان کلگ و کیک بلوط؛ از میراث بومی تا بازار امروز
این فعال اقتصادی، آرد بلوط را یکی از مهمترین فرآوردههای این محصول دانست و گفت: در روش سنتی، بلوطهای سالم پس از پوستگیری و خرد شدن خشک میشوند و سپس با آسیاب دستی یا خانگی به آرد تبدیل میشوند. از این آرد برای تهیه «نان کلگ» استفاده میشود؛ نانی سنتی که در برخی مناطق زاگرسنشین از گذشته رواج داشته و رنگی تیرهتر و طعمی متفاوت از نانهای معمول دارد.
وی ادامه داد: نان گرده بلوط نیز از جمله محصولات محلی است که با ترکیب آرد بلوط، آرد غلات، روغن حیوانی و ادویههای بومی تهیه میشود. چنین محصولاتی، علاوه بر ارزش غذایی و فرهنگی، قابلیت تبدیل شدن به یک برند بومی و عرضه در بازارهای محلی و گردشگری را دارند.
تقیزاده خاطرنشان کرد: استفاده از آرد بلوط به محصولات سنتی محدود نمیشود. کیک بلوط و برخی فرآوردههای جدید قنادی نیز میتوانند با ترکیب آرد گندم و آرد بلوط تولید شوند. این محصولات در صورت رعایت اصول بهداشتی، دریافت مجوزهای لازم، بستهبندی مناسب و معرفی حرفهای، ظرفیت عرضه در بازارهای گستردهتر را خواهند داشت.
صنایعدستی و زنجیره ارزش بلوط
وی با بیان اینکه ظرفیت اقتصادی بلوط تنها در میوه آن خلاصه نمیشود، گفت: پوستههای بلوط نیز قابلیت استفاده در ساخت محصولات تزئینی، آویزها، کاردستیها و صنایعدستی را دارند. چوب بلوط نیز با رعایت ضوابط منابع طبیعی و بدون آسیب به درختان، میتواند در تولید برخی محصولات چوبی و دستساز کاربرد داشته باشد.
به گفته تقیزاده، ایجاد زنجیره ارزش بلوط از مرحله جمعآوری تا فرآوری، بستهبندی، بازاریابی و فروش، میتواند سهم بیشتری از سود این محصول را به جوامع محلی بازگرداند.
وی افزود: راهاندازی کارگاههای کوچک فرآوری در روستاها، آموزش شیوههای اصولی برداشت و تولید، حمایت از مشاغل خانگی، تأمین تجهیزات اولیه، طراحی بستهبندی مناسب و ایجاد بازار فروش، از جمله اقداماتی است که میتواند مانع خامفروشی شود.
زنان و جوانان؛ حلقه اصلی اقتصاد بلوط
این فعال حوزه اقتصاد با تأکید بر نقش زنان و جوانان روستایی در توسعه این زنجیره گفت: زنان در بسیاری از مناطق سابقه طولانی در جمعآوری و فرآوری سنتی محصولات جنگلی دارند و میتوانند در بخش تولید، آمادهسازی و بستهبندی فرآوردههای بلوط نقش مؤثری ایفا کنند.
وی ادامه داد: جوانان نیز میتوانند وارد عرصههایی همچون فروش اینترنتی، بازاریابی، برندسازی، طراحی بستهبندی، گردشگری روستایی و تولید محصولات نوآورانه شوند. این روند میتواند به ایجاد مشاغل کوچک اما پایدار و در نهایت، ماندگاری بیشتر جمعیت در روستاها کمک کند.
تقیزاده در پایان تأکید کرد: توسعه اقتصادی مبتنی بر بلوط، بدون حفاظت از جنگلهای زاگرس معنایی ندارد. برداشت میوه باید بهگونهای انجام شود که آسیبی به درخت، حیاتوحش و چرخه طبیعی جنگل وارد نکند. بلوط تنها یک محصول خوراکی یا منبع چوب نیست؛ این درخت سرمایه طبیعی، فرهنگی و اقتصادی زاگرس است.
وی گفت: اگر حفاظت از جنگل، مشارکت جوامع محلی، آموزش، فرآوری اصولی و بازارسازی در کنار یکدیگر قرار گیرد، بلوط میتواند از یک محصول کمارزش در چرخه خامفروشی، به فرصتی جدی برای اشتغال، کارآفرینی و رونق اقتصاد روستایی در زاگرس تبدیل شود.
انتهای خبر/224224
دیدگاهتان را بنویسید